Zelfoverschatting maakt Nederlanders kwetsbaar voor online oplichting

DEN HAAG – Hoewel de helft van de Nederlanders overtuigd is van hun vermogen om online oplichting te herkennen, blijkt uit nieuw onderzoek van de Rijksoverheid dat zij zichzelf ernstig overschatten. Negen van de tien Nederlanders zijn namelijk niet altijd in staat online misleiding te onderscheiden. De overheid waarschuwt met de campagne ‘Laat je niet Interneppen’ dat technologische ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie, de oplichtingspraktijken steeds geloofwaardiger maken.

Het onderzoek, uitgevoerd door Verian in opdracht van de Rijksoverheid, toont een zorgwekkende discrepantie aan tussen perceptie en realiteit. Slechts zes procent van de Nederlanders weet online misleiding consequent te onderscheiden, terwijl vijftig procent van mening is hier goed of heel goed in te zijn. Ruim vier op de tien Nederlanders (42%) overschat daardoor hun eigen kunnen bij het onderscheid maken tussen echt en nep. Bijna één op de drie Nederlanders (32%) maakt zich zorgen online opgelicht te worden.

Lees meer over: oplichting

Jongeren en de schijn van betrouwbaarheid

Opvallend is dat Nederlanders onder de 34 jaar een grotere gevoeligheid voor online misleiding vertonen. Hoewel zij het vaakst aangeven (heel) goed te zijn in het herkennen van oplichting, beoordelen zij alle vormen van online oplichting als betrouwbaarder dan 55-plussers en klikken zij ook eerder op links van oplichters.

Minister van Justitie en Veiligheid, Foort van Oosten, benadrukt de sluwheid van de oplichters. “Online oplichting is steeds moeilijker herkenbaar. Doordat het verschil tussen echt en nét echt zo klein is, en veel mensen zichzelf overschatten, lopen we meer risico dan we vaak denken. En juist daarom kan het iedereen overkomen,” aldus de minister.

AI maakt onderscheid nauwelijks mogelijk

Oplichters gebruiken nieuwe technologieën om eerder gelekte persoonsgegevens te misbruiken voor grootschalige, hyper-persoonlijke misleidingsberichten. Hierdoor ontbreken steeds vaker de ‘klassieke’ signalen van online oplichting, zoals opzichtige taalfouten of verdachte links. Driekwart van de Nederlanders (73%) verwacht dan ook dat technologische ontwikkelingen het hen moeilijker gaan maken om oplichting te herkennen.

Een van de meest in het oog springende voorbeelden uit het onderzoek was een deepfake video, ontwikkeld in samenwerking met illusionist Victor Mids. De helft van de deelnemers die de misleidende, met AI gemaakte, variant van de video te zien kreeg, had niet in de gaten dat het om een nepbericht ging. “Ik vond het verbijsterend om te zien dat de helft van alle deelnemers niet doorhad dat er een deepfake van mij was gemaakt,” reageert Mids.

Herken de signalen: neem drie tellen de tijd

Yoanne Spoormans, Cybercrime-specialist bij de politie, wijst erop dat er ondanks de geloofwaardigheid altijd signalen zijn. Oplichters proberen slachtoffers vaak te overtuigen snel te handelen, bijvoorbeeld door tijdsdruk te creëren met een noodsituatie of een bijna uitverkocht product. “Bouw tijd in om de feiten en de afzender te controleren. Vraag hierbij het liefst ook advies van iemand die je vertrouwt. Klopt het niet of twijfel je? Klik dan weg,” adviseert Spoormans. Ze benadrukt ook dat aangifte doen bij de politie altijd belangrijk is als men toch is opgelicht.

De Rijksoverheid roept met de campagne ‘Laat je niet Interneppen’ op om altijd drie tellen te nemen voordat men ergens op klikt. Dit om Nederlanders te helpen online misleiding te herkennen en zo oplichting te voorkomen. Meer informatie is te vinden op laatjenietinterneppen.nl.